Off-Road Araçlarının Afetlerdeki Rolü: Giresun Seli, Kastamonu Seli, 2021 Yangınları ve Kahramanmaraş Depreminde 4x4 Konvoyları

22 Ağustos 2020 gecesi Giresun'da üç vadide aynı anda sel oldu; Dereli ilçe merkezi büyük hasar aldı, köy yolları ulaşıma kapandı. O gece kulübümüzün 7 aracı il merkezinde hazırdı; sabah kriz masasında karar alındı ve ilk saatlerde Dereli, Espiye Gelevera Vadisi ve Doğankent'e lojistik destek başladı. İki hafta boyunca 30 araç, 6 ilçede, AFAD, Kızılay ve kaymakamlıklarla koordineli çalıştı. Bu, kulübün ilk büyük afet göreviydi ve off-road araçlarının afetlerdeki rolünü bize sahada öğretti. Sonraki üç yılda Kastamonu seli, Muğla yangınları ve Kahramanmaraş depremi bu dersleri derinleştirdi. Bu yazı, o dört afetin hikâyesi ve 4x4 araçların afet lojistiğindeki yerinin analizidir.

4x4 Neden Afet Aracıdır?

Afet, ulaşımı keser: Sel köprüleri götürür ve yolları çamura gömer; heyelan yolu kapatır; deprem asfaltı yarar ve enkazla doldurur; yangın yolları duman ve alevle keser; kar, kış afetlerinde her şeyi örter. Profesyonel ekiplerin ağır araçları ana yollarda kalır; köylere, mezralara ve yol dışına ulaşmak için hafif, yüksek, dört çeker ve kurtarma ekipmanlı araç gerekir. Off-road aracının afetteki değeri:

• Erişim: Kapanmış köy yollarında, dere yataklarında, çamurda ve karda ilerleyebilme.
• Lojistik: Pikap kasasında 1 ton yardım malzemesi; konvoy halinde 10–20 ton.
• Kurtarma: Vinç, halat ve kürek; yolu açma, saplanan aracı kurtarma, ağaç ve moloz temizliği.
• Ulaşım: Acil müdahale ekiplerinin ve personelin zor noktalara hızlı transferi.
• İletişim: Telsiz ağı ve konvoy koordinasyonu; GSM çöktüğünde bilgi taşıma.
• Bağımsızlık: Kendi yakıtı, yiyeceği ve barınmasıyla günlerce sahada kalabilme.
• Sosyal medya: Yardım kampanyası ve doğru bilgi akışı (ayrı yazımızda).

Bu değer, ancak eğitim ve koordinasyonla gerçekleşir; koordinasyonsuz 4x4, afet bölgesinde bir trafik sorunudur.

2020 Giresun Seli: 30 Araç, 6 İlçe, 10 Gün

Ne oldu: 22 Ağustos 2020 Cumartesi, Giresun merkez ile Dereli, Doğankent, Tirebolu, Espiye, Güce, Görele ve Yağlıdere'de aşırı yağış, sel ve heyelan; 4'ü jandarma personeli 10 kişi hayatını kaybetti, mahsur kalan 172 vatandaş kurtarıldı. Dereli, Espiye ve Doğankent vadilerinde aynı anda sel; Dereli merkezi büyük hasar, köy yolları kapalı.

Ne yaptık: Sel gecesi AFAD ve Kızılay ile iletişim, 7 araç il merkezinde hazır. Sabah kriz masası kararıyla eş zamanlı üç vadiye lojistik: Dereli'de 7, Espiye'de 5, Doğankent'te 3 araç gündüz, diğerleri gece. AFAD İl Müdürlüğü, Kızılay, Espiye ve Doğankent Kaymakamlıkları ve Sosyal İşler Müdürlükleri ile 2 hafta; Espiye Kaymakamlığı'nda 6 araç sabit destek. Gece araçlar yüklendi, sabah erken dağıtım; 6 ilçede 10 gün eş zamanlı. Sosyal medya kampanyasıyla Çanakkale'den Kars'a off-road ekipleri ve takipçilerden gıda ve ihtiyaç malzemesi; 8 tır su, yüzlerce koli gıda. Sivas Off Road ekibi ilk günden itibaren araç ve malzemeyle yanımızdaydı.

Dersler: Yerel afet, en hızlı tepkiyi ister ve ancak önceden kurulmuş ilişkiyle (AFAD, Kızılay, kaymakamlık) mümkündür; eş zamanlı çok vadi görevi, konvoyu bölmeyi ve her grupta lider-süpürücü düzenini gerektirir; sosyal medyanın gücü, lojistiğin yarısıdır ama gelen yardımı dağıtmak, almaktan zordur; dere yatakları selden sonra tanınmaz hale gelir ve kulübün eski izleri yol bulmada kritik olur.

2021 Kastamonu / Bozkurt Seli: 10 Araçlık Konvoy

Ne oldu: 10–11 Ağustos 2021, Bartın, Sinop, Kastamonu ve Karabük'te sel ve heyelan; 80'in üzerinde can kaybı, kayıplar ve büyük hasar; Bozkurt'ta altyapı ve elektrik çöktü.

Ne yaptık: Haberi alınca kulüp kriz masası kuruldu, bölge kriz masasından ihtiyaç listesi alındı; mevcut imkânlar ve sosyal medya kampanyasıyla 10 araçlık konvoy 13 Ağustos'ta yola çıktı. Bozkurt Kaymakamı Murat Atıcı koordinasyonunda kriz masasına ulaşıldı; arazi araçları olduğu için ulaşılması zor yollara sevk edildik. Kriz masasıyla irtibat kuramayan ihtiyaç sahipleri için sosyal medya hesaplarımız köprü oldu. Espiye Belediyesi koordinasyonunda Giresun STK'ları ve Giresun Belediyesi'nin araç katkılarıyla gıda, konserve, çocuk kıyafeti, ilaç, su ve giyim taşındı.

Dersler: Uzak afette hareket öncesi ihtiyaç listesi almak, gereksiz malzeme taşımayı önler; kriz masasına "arazi araçlarıyız" diye tanıtılmak, doğru görevlendirmeyi (zor yollar) sağlar; menfez ve altı oyulmuş yollar, sel sonrasının gizli tehlikesidir ve vinç şarttır; konvoy, 10 araçla yönetilebilir bir büyüklüktedir.

2021 Orman Yangınları: Muğla, Köyceğiz, Antalya

Ne oldu: 28 Temmuz 2021'de Manavgat'ta başlayan ve 53 ile yayılan yangınlar; 299 yangın, 8 can kaybı, 150 binden fazla hektar orman ve yerleşim, binlerce hayvan.

Ne yaptık: Yangının ilk saatlerinde AFGD genel merkeziyle koordinasyon; 10 araçlık ekip, nereye ihtiyaç varsa intikal edecek şekilde hazır bekledi. Muğla, Köyceğiz ve Antalya'da birer aracımız, sosyal medya aracılığıyla temin edilen temel ihtiyaç malzemeleriyle görev aldı. Muğla'daki aracımız, yoğun duman nedeniyle yangının ortasında arıza yaptı ve mahsur kaldı; ekip aracı bırakıp bir köye sığındı ve rüzgârın tersine dönmesiyle son anda kurtuldu.

Dersler: Yangın, off-road aracı için en tehlikeli afettir: Duman motoru boğar, rüzgâr yönü dakikada değişir, yol alevle kapanır. Yangın bölgesinde araç, yalnızca profesyonel koordinasyonla ve belirlenmiş güvenli hatlarda hareket eder; "biraz daha yaklaşayım" cümlesi ölümcüldür; kaçış planı ve rüzgâr yönü, her dakika yeniden değerlendirilir. Bu deneyim, kulübün yangın protokolünü yazılı hale getirdi.

2023 Kahramanmaraş Depremi: 10 Araçla İlk Gece, 7 Gün Saha

Ne oldu: 6 Şubat 2023 Pazartesi, Kahramanmaraş merkezli depremler; ondan fazla il etkilendi.

Ne yaptık: Depremi duyar duymaz hazırlık: Araçlar sanayide hazırlandı; AFAD, Kızılay ve AFGD'den gelen bilgilere göre akşamüzeri 18:00'de gelen yardımları alarak 10 araç yola çıktı. Sabah Sivas; Dr. Çiğdem ablamızın Kahramanmaraş'a göndermek istediği iki araçlık eşya yüklendi; Malatya-Adıyaman'a hareket. Malatya'da enkaz ve yıkım; ne yemek ne yakıt; ekip hazırlıklıydı. Salı öğleden sonra Çelikhan; köylere yardım götürülecekti ama aşırı kar nedeniyle ulaşılamadı; bir ailenin serasını odaya çevirdiği evinde misafir edildik. Salı akşam Adıyaman. Görev dağılımı: Bir ekip Valilik Koordinasyon Merkezi'nde (acil müdahale ekiplerinin transferi ve koordinasyon merkezinin acil ulaşımı), bir ekip enkaz çalışmalarında, bir ekip gıda dağıtım merkezinde, bir ekip madencilerle, bir ekip kaymakamlıklarla; sonradan katılan 3 araçlık ekip Malatya'da. Adıyaman merkez ve ilçe köylerinde AFAD ve kaymakamlıklarla 7 gün. Sahada 38 araç, 28 ulaşılan köy, 17 personel, 25.000 içecek, 1.000 yardım kolisi, 3.000 ekmek, 60 çadır.

Dersler: Uzak ve büyük afette ilk gece yola çıkmak, hazır ekipman ve araçla mümkündür; sahaya varmadan ihtiyaç bilgisi (AFAD, Kızılay, dernek) alınır; kış afetinde kar, köylere ulaşımı keser ve zincir-kürek-yedek yakıt şarttır; görev dağılımı (koordinasyon, enkaz destek, dağıtım, ulaşım) konvoyun kapasitesini çoğaltır; sosyal medyadan gelen destek talebi, dağıtım kapasitesini aşar ve "hepsine cevap veremedik" gerçeği kabul edilir; afetzedelerin misafirperverliği, gönüllüyü hem güçlendirir hem sorumluluğunu artırır.

Afet Konvoyu: Yayla Konvoyundan Farkı

Yayla konvoyu kuralları afet konvoyunun temelidir; ancak afet, birkaç fark ekler. Konvoy, kriz masasının verdiği görev ve rotayla hareket eder; lider, rota bilgisini kriz masasından alır ve konvoyu ona göre böler. Roller, yayla konvoyundan fazladır: Lider, süpürücü, koordinatör (kriz masası irtibatı), lojistik sorumlusu (yük ve dağıtım kaydı), sağlık sorumlusu, iletişim sorumlusu ve kurtarma aracı. Araçlar, yük kapasitesine göre sıralanır; en ağır yüklü araçlar korunaklı ortada. Her dağıtım noktasında kayıt tutulur: Ne, nereye, kime, ne kadar; bu kayıt, kriz masasına rapor ve bağışçılara hesap içindir. Afet konvoyunda kapı tutma kuralı hayatidir; kaybolan bir araç, kriz masası için kayıp bir kaynak demektir. Dönüş saati yoktur; ancak dönüşümlü çalışma ve zorunlu dinlenme vardır. Ve afet konvoyu, geçtiği her kontrol noktasında kimlik ve dernek belgesiyle tanınır; akreditasyonun sahadaki karşılığı budur.

Bağış ve Lojistik Zinciri

Afet yardımı, konvoydan önce başlar: Bağışların toplanması, ayrıştırılması ve paketlenmesi. Sosyal medya kampanyasıyla gelen malzeme, Giresun'da (Espiye Belediyesi ve STK'larla) depolanır, ihtiyaç listesine göre ayrılır (su, gıda, çocuk kıyafeti, ilaç, hijyen, battaniye), kolilenir ve etiketlenir, araçlara yük dengesi gözetilerek yüklenir (ağırlar aşağıda ve dingil aralığında; kasa yükü 700–800 kg'ı geçmez). Gereksiz malzeme (mevsim dışı giysi, bozulabilir gıda, kullanılmış eşya) kabul edilmez; afet bölgesinde ayrıştırma yapacak zaman ve yer yoktur. Malzeme, kriz masasının ihtiyaç listesine göre gider; "bize göre gerekli" değil, "onlara göre gerekli". Dağıtım kaydı, bağışçıya geri bildirim için tutulur. Bu zincir, 2020'de sosyal medyadan gelen 8 tır suyu ve yüzlerce koliyi doğru yere ulaştırmanın yoluydu.

Diğer Kulüplerle Dayanışma

Afet, off-road kulüplerini birleştirir. 2020 Giresun selinde Sivas Off Road ekibi ilk günden yanımızdaydı; Çanakkale'den Kars'a onlarca kulüp malzeme gönderdi. 2023 depreminde Türkiye'nin dört bir yanından off-road ekipleri afet bölgesindeydi ve sahada karşılaştığımız her konvoy, telsizde aynı dili konuşuyordu. Bu dayanışma, kulüpler arası önceden kurulmuş ilişkilere dayanır: Siirt ve Diyarbakır organizasyonlarında birlikte sürdüğümüz Akıncılar Off Road, Sador 4x4, Türk Off Road, Zirve Off Road ve Derebaşı Off Road gibi ekiplerle afet anında da iletişim kurabildik. Kulüpler arası afet dayanışmasının kuralları: Ortak telsiz frekansları ve iletişim listesi, ekipman ve araç envanterinin paylaşımı, kriz masası koordinasyonunda birlikte hareket, bağış ve lojistikte iş bölümü, sahada karşılaşınca yardımlaşma. Off-road topluluğu, afette bir "ekip" değil bir "ağ" olarak çalışır ve bu ağ, her afetle genişler.

Afet Sonrası: Rapor ve İyileşme

Görev bittiğinde işin bir parçası daha başlar. Kulüp, her afet görevinden sonra bir rapor hazırlar: Görevlendirme ve koordinasyon zinciri, konvoy ve araç sayısı, ulaşılan noktalar ve dağıtılan malzeme (kayıt defterinden), yaşanan sorunlar (araç arızası, yol, iletişim), öğrenilen dersler ve bir sonraki afet için değişiklikler. Rapor, kriz masasına, akredite derneğe ve bağışçılara sunulur; kulübün afet katalogu bu raporlardan oluşur. Ekipman bakımı: Afet bölgesinden dönen araçlar ağır bakım ister (çamur, tuzlu su, enkaz tozu); kurtarma ekipmanı yıkanır, kontrol edilir ve yenilenir; tüketilen stok (yakıt, gıda, su, çadır) yeniden tamamlanır. İnsan bakımı: Afet, gönüllüyü etkiler; görev sonrası dinlenme, ekip içi paylaşım toplantısı ve gerektiğinde psikolojik destek, kulübün afet döngüsünün son adımıdır. Bir sonraki afet, bu adımların tamamlanmasıyla hazırlanır.

Saha Koşulları: Afette Sürüş

Afet bölgesinde sürüş, yayla sürüşünden farklıdır: Yollar tanınmaz (sel yatağı değişmiş, köprü gitmiş, asfalt yarılmış); altı oyulmuş menfezler ve yol kenarları görünmez; enkaz ve moloz lastik keser (iki yedek, tamir kiti); su birikintilerinin derinliği bilinmez (snorkel ve havalandırma); trafik kaotik (kontrol noktaları, ambulans önceliği); yakıt yok (jerikan); GSM yok (telsiz, uydu); gece çalışması sık (aydınlatma); yorgunluk birikimli (dönüşümlü sürüş). Konvoy disiplini, afet bölgesinde hayat kurtarır: Kapı tutma, tek tek geçiş, telsiz raporu, lider-süpürücü. Kriz masasının görevlendirdiği hat dışına çıkılmaz.

Kulübün Afet Kapasitesi: Nasıl Kuruldu?

Dört afet, kulübün afet kapasitesini adım adım kurdu: Üyelerin AFAD eğitimi ve kaydı (44/60), AFGD Giresun Şubesi olarak akreditasyon, araç envanteri (50 araç; 16 tam donanımlı, diğerleri lojistik), afet ekipman standardı ve depolanmış stok, çağrı ve toplanma prosedürü, il AFAD-Kızılay-kaymakamlık ilişkileri ve tatbikat, sosyal medya afet protokolü, görev sonrası rapor ve değerlendirme, ekipman yenileme ve psikolojik destek. Bu kapasite, "en büyük ekibi sahaya çıkarmak" hedefinin altyapısıdır; her afet, bir sonrakinin hazırlığıdır.

Sık Sorulan Sorular

Afet anında bireysel olarak aracımla gidebilir miyim? Koordinasyonsuz gitmek önerilmez; kriz masasının görevlendirmesi ve akredite dernek üzerinden hareket, hem etkili hem güvenlidir. Kulüp konvoyuna katılın.

Hangi araç afet için uygun? Pikap (kasa kapasitesi), tam donanım (vinç, halat, snorkel, havalandırma), dizel, yedek yakıt tutucusu; Jimny gibi küçük araçlar keşif için.

Yangın bölgesine 4x4 ile girilir mi? Yalnızca profesyonel koordinasyonla ve güvenli hatta; aksi halde asla. Muğla deneyimimiz bunun nedenidir.

Afet görevinin masrafını kim karşılar? Genellikle gönüllü ve kulüp; bağış ve sponsor desteği yakıt ve malzemeye gider. Gönüllülük, bir maliyettir.

Afet sonrası ekip nasıl toparlanır? Rapor, ekipman bakımı, dinlenme ve konuşma; afet gönüllüyü de etkiler ve bunu paylaşmak sürdürülebilirliğin parçasıdır.

Sonuç

Off-road aracı, afette köylere ulaşan, yardım taşıyan, yolu açan ve bilgi getiren araçtır; ama yalnızca eğitimli sürücü, koordineli konvoy ve hazır ekipmanla. Giresun'da 30 araç, Kastamonu'da 10, yangınlarda 3, Kahramanmaraş'ta 38; her afet, kulübün kapasitesini ve alçakgönüllülüğünü büyüttü. "Afetlerde ülkemizin en büyük ekiplerini sahaya çıkarmak ve ihtiyaçlara yerinde, zamanında ulaşmak" hedefimiz, bu deneyimin üstünde yükseliyor. Üye olun, AFAD eğitimlerinizi tamamlayın ve afet geldiğinde konvoyun içinde olun; çünkü sel, yolu götürdüğünde köyün beklediği araç sizinki olabilir; ve o araç, hazır olduğu kadar işe yarar.