AFAD Gönüllüsü Nasıl Olunur? Kayıt, Eğitimler, Akreditasyon, Off-Road Kulübü Olarak Afet Gönüllülüğü ve Sahada Beklenenler

2020 Ağustos'unda Giresun'da sel vurduğunda, kulübümüzün araçları o gece il merkezinde hazırdı; sabah ilk saatlerde Dereli, Espiye ve Doğankent'e yardım taşıyorlardı. Bu hızın nedeni, 4x4 araçların çokluğu değil, hazırlıktı: Üyelerimizin büyük kısmı AFAD eğitimlerini tamamlamış, e-Devlet üzerinden afet gönüllüsü olmuş ve kulüp, AFAD ile akredite Afet Gönüllüleri Derneği'nin (AFGD) Giresun Şubesi olarak resmi bir koordinasyon zincirine girmişti. Bugün 60 üyemizden 44'ü kayıtlı afet gönüllüsüdür ve bu sayı artmaya devam ediyor. Bu yazı, "ben de afet gönüllüsü olmak istiyorum" diyen herkes için adım adım bir rehber ve bir off-road kulübünün afet gönüllülüğüne dönüşme hikâyesidir.

Neden Afet Gönüllülüğü?

Türkiye, deprem, sel, heyelan ve orman yangını coğrafyasıdır; Karadeniz ise sel ve heyelanın en sık yaşandığı bölgelerden biri. Afet anında ilk 72 saat kritiktir ve profesyonel ekipler her yere aynı anda ulaşamaz. Eğitimli, koordineli ve donanımlı gönüllüler, bu boşluğu doldurur. Off-road topluluğu için gönüllülük özellikle anlamlıdır: 4x4 araçlar, sel ve heyelanla kapanmış köy yollarına ulaşabilen tek sivil araçlardır; kurtarma ekipmanı ve arazi deneyimi doğrudan afet lojistiğine dönüşür; konvoy disiplini, afet koordinasyonunun temelidir. Ancak "iyi niyetli ama eğitimsiz gönüllü", afet bölgesinde yük olabilir; kriz masasının koordinasyonu dışında hareket eden araçlar yolları tıkar, kaynakları tüketir ve kendileri kurtarılmaya muhtaç hale gelir. Eğitim ve akreditasyon, iyi niyeti etkili yardıma dönüştürür.

Adım 1: e-Devlet Kaydı

AFAD Gönüllülük Sistemi'ne kayıt, e-Devlet üzerinden yapılır: "AFAD Gönüllü" araması ile ilgili hizmete girilir, kişisel bilgiler ve iletişim bilgileri doldurulur, gönüllülük alanları (arama-kurtarma destek, lojistik, iletişim, sağlık destek, psikososyal destek, teknik destek gibi) işaretlenir, meslek ve beceriler (sürücü belgesi sınıfı, 4x4 araç, telsiz, ilk yardım, dil) girilir. Kayıt tamamlandığında sistem, gönüllüyü "aday gönüllü" olarak tanır ve eğitim adımlarına yönlendirir. Kayıt ücretsizdir ve dakikalar içinde tamamlanır. Kulüp olarak yeni üyelerimize ilk yıl içinde bu kaydı yapmalarını öneriyoruz; kayıt, sahaya çıkmak için yeterli değildir ama başlangıçtır.

Adım 2: Temel Eğitimler (Çevrim İçi)

AFAD'ın uzaktan eğitim platformu üzerinden alınan temel eğitimler: Temel Afet Bilinci (afet türleri, öncesi-sırası-sonrası davranış, aile afet planı), Afet Gönüllüsü Temel Eğitimi (gönüllülük sistemi, etik, koordinasyon, kriz yönetimi, sahada davranış), ve seçilen alana göre modüller (lojistik, iletişim, psikososyal destek, arama-kurtarma destek). Eğitimler video ve sınavla tamamlanır; sertifikalar sisteme işlenir. Süre, alana göre birkaç saatten birkaç güne uzanır. Bu eğitimler, gönüllünün afet bölgesinde neyi yapıp neyi yapmayacağını öğrettiği için kritiktir: Eğitimsiz gönüllü enkaza girmeye çalışır; eğitimli gönüllü, profesyonel ekibe malzeme taşır ve yolu açık tutar.

Adım 3: Uygulamalı Eğitimler

İl AFAD Müdürlükleri, dönemsel olarak uygulamalı eğitimler düzenler: Hafif arama-kurtarma teknikleri, ilk yardım, yangın güvenliği, tahliye ve triyaj, telsiz iletişimi, lojistik ve dağıtım, çadır ve barınma. Eğitim duyuruları AFAD Gönüllülük Sistemi ve il müdürlükleri üzerinden yapılır; katılım kayıtlı gönüllülere açıktır. Uygulamalı eğitim, gönüllüyü "sahaya çıkabilir" statüsüne yaklaştırır ve gerçek görevlendirmelerde öncelik sağlar. Kulüp, üyelerinin uygulamalı eğitimleri grup halinde almasını organize eder; bu hem katılımı artırır hem ekip içi koordinasyonu güçlendirir. Üyelerimiz güncel eğitimleri takip etmekte ve tamamlamaya devam etmektedir; eğitim, bir kez alınıp biten değil, yenilenen bir süreçtir.

Adım 4: Akredite Dernek Üyeliği

AFAD, sivil toplum kuruluşlarını akredite eder; akredite dernek, afet anında AFAD koordinasyonuna resmi olarak dahil olur, görevlendirme alır ve sahada tanınır. Çotanak Off-Road, AFAD ile akredite olan Afet Gönüllüleri Derneği'nin (AFGD) Giresun Şubesi olarak görev yapar. Bu, bireysel gönüllülükten farklıdır: Şube, il AFAD müdürlüğü ve kriz masasıyla doğrudan iletişimdedir; afet anında görevlendirme, ihtiyaç listesi ve saha koordinasyonu resmi kanaldan gelir; araç ve ekipman envanteri önceden bildirilmiştir; gönüllüler tanınır ve kontrol noktalarından geçebilir. Kulüp üyeleri için akredite dernek üyeliği, bireysel AFAD kaydı ve eğitimleriyle birlikte, sahaya çıkışın tam yoludur.

Gönüllülük Alanları: Off-Road Üyesi Nerede Değerli?

AFAD Gönüllülük Sistemi'nde birçok alan vardır ve her off-road üyesi enkaz kurtarıcı olmak zorunda değildir. Off-road becerilerinin doğrudan karşılık bulduğu alanlar: Lojistik ve dağıtım: Yardım malzemesinin depodan köye taşınması, dağıtım noktalarının kurulması, kayıt tutulması; pikap kasası ve konvoy disiplini burada belirleyicidir. Ulaşım desteği: Acil müdahale ekiplerinin, sağlık personelinin ve koordinatörlerin zor noktalara taşınması; Adıyaman'da Valilik Koordinasyon Merkezi'ndeki ekibimizin görevi buydu. Arama-kurtarma destek: Profesyonel ekiplere malzeme, aydınlatma ve ulaşım desteği; enkaza girmek değil, enkazın yanında olmak. İletişim: Telsiz ağı kurma, konvoylar arası bilgi taşıma, GSM çöktüğünde koordinasyon. Teknik destek: Araç kurtarma, yol açma, jeneratör ve güç istasyonu ile enerji. Barınma desteği: Çadır kurulumu, kamp düzeni deneyimi; 60 çadır kurduğumuz Adıyaman'da kamp bilgisi doğrudan işe yaradı. Kayıt sırasında bu alanları seçmek, afet anında doğru görevlendirmeyi sağlar.

Tatbikat: Hazırlığın Sınavı

Eğitim, tatbikatla tamamlanır. Kulüp, yılda en az bir kez il AFAD müdürlüğü ve AFGD ile ortak tatbikata katılır ya da kendi içinde senaryo tatbikatı düzenler: Bir sel senaryosunda çağrı ve toplanma süresi ölçülür, araçlar sanayide hazırlanır, yükleme yapılır, konvoy düzeni kurulur, belirlenen köye "yardım" taşınır, telsiz ve raporlama test edilir, dönüş ve değerlendirme yapılır. Tatbikat, eksikleri ortaya çıkarır: Eksik jerikan, şarjsız telsiz, güncel olmayan telefon listesi, prosedürü bilmeyen yeni üye. 2020 selinden önce yaptığımız küçük tatbikatlar, sel gecesi 7 aracın iki saat içinde hazır olmasını sağladı; 2023 depreminde ise on araç, akşam 18:00'de yola çıkabildi. Tatbikat, afet olmadan afet çalışmaktır ve kulübün afet takviminin sabit maddesidir.

Aile Afet Planı: Gönüllünün Evi

Afet gönüllüsü sahaya çıktığında evi ve ailesi de bir plan gerektirir; AFAD'ın temel afet bilinci eğitiminin ilk konusu budur. Aile afet planı: Evde toplanma noktası ve şehir dışı buluşma noktası; aile afet çantası (su, gıda, ilaç, belgeler, fener, düdük, radyo, nakit); acil durum iletişim listesi ve şehir dışından bir irtibat kişisi (yerel hatlar çökerken şehirlerarası çalışabilir); evde yapısal olmayan tehlikelerin (devrilebilecek dolap, avize) sabitlenmesi; deprem ve sel için tahliye yolları; çocuklarla tatbikat. Gönüllü, kendi evi güvende olmadan sahaya çıkmaz; 6 Şubat'ta yola çıkan ekibimizin her üyesi, önce kendi ailesinin durumunu teyit etti. Bu plan, gönüllülüğün ilk sınavıdır ve kulüp, üyelerine aile afet planı hazırlamaları için forumda şablon paylaşır.

Off-Road Kulübü Olarak Dönüşüm

Kulübün afet gönüllülüğüne dönüşümü, 2020 Giresun seliyle hızlandı ama öncesinde başlamıştı. Adımlar: Üyelerin bireysel AFAD kayıtları ve eğitimleri (kulüp içi teşvik ve grup eğitimi), araç ve ekipman envanterinin çıkarılması (50 kayıtlı araç; 16'sı tam donanımlı, diğerleri lojistik kapasiteli), afet ekipman standardının belirlenmesi (kurtarma seti, jerikan, su, gıda, barınma, iletişim), akredite dernekle şube ilişkisi, il AFAD müdürlüğü ve Kızılay ile tanışma ve tatbikat, iletişim ağının kurulması (telsiz frekansları, kriz masası irtibatı, sosyal medya protokolü), afet anında çağrı ve toplanma prosedürü. Bu yapı, 2020 selinde 30 araçla 6 ilçede 10 gün, 2021 Kastamonu selinde 10 araçla, 2021 yangınlarında Muğla-Köyceğiz-Antalya'da ve 2023 depreminde Malatya-Adıyaman'da 7 gün çalışmamızı mümkün kıldı.

Sahada Gönüllüden Beklenenler

Afet bölgesinde gönüllü, profesyonel ekiplerin uzantısıdır; kahraman değil, koordineli bir destek. Beklenenler:

1. Koordinasyona uymak: Kriz masasının görevlendirmesi dışında hareket etmemek; "ben şuraya gideyim" değil, "nereye gideyim?"
2. Kendi kendine yetmek: Yakıt, yiyecek, su, barınma ve ekipman kendinden; afet bölgesinin kaynağını tüketmemek. Malatya'ya vardığımızda ne yemek ne yakıt vardı; ekibimiz hazırlıklıydı.
3. Yetkinlik sınırında kalmak: Enkaz arama-kurtarma profesyonellerin işidir; gönüllü lojistik, ulaşım, dağıtım ve destek sağlar.
4. Güvenlik: Kendi güvenliği ve ekibin güvenliği; yaralanan gönüllü, iki kişilik yük olur.
5. İletişim: Telsiz ve kriz masasıyla düzenli rapor; sosyal medyada yalnızca doğrulanmış bilgi.
6. Mahremiyet: Afetzedelerin fotoğrafı ve hikâyesi izinsiz paylaşılmaz.
7. Dayanıklılık: Afet görevi günler sürer; uyku, yemek ve dönüşümlü çalışma disiplini.
8. Alçakgönüllülük: Yardım, yardım edilen için yapılır; gönüllünün görünürlüğü için değil.
9. Sonrası: Görev bitince rapor, ekipman bakımı, psikolojik destek (afet, gönüllüyü de etkiler).

Ekipman: Afet Gönüllüsünün Aracı

Afet aracı, kamp aracının üstüne ekler: Tam kurtarma seti (vinç, kinetik halat, palet, kürek), yüksek görünürlüklü yelek ve kask, iş eldiveni, toz maskesi, kesme aletleri (balta, testere, levye), güçlü aydınlatma ve güç istasyonu, jerikan (40 L yedek yakıt), su (40 L) ve dayanıklı gıda (3 gün), çadır ve uyku sistemi, kapsamlı ilk yardım, telsiz ve yedek pil, uydu mesajlaşma cihazı, harita ve çevrim dışı navigasyon, kayıt defteri (görev ve dağıtım kaydı), kimlik ve dernek belgesi. Ekipman, kulübün afet listesine göre önceden hazır tutulur; afet anında alışveriş zamanı yoktur.

Çağrı ve Toplanma Prosedürü

Afet haberi geldiğinde kulübün prosedürü: Kriz masası (kulüp içi) toplanır ve il AFAD/AFGD ile iletişim kurar; ihtiyaç listesi ve görevlendirme alınır; üyelere çağrı yapılır (müsait olanlar, araç ve ekipman durumu bildirir); araçlar sanayide hazırlanır (sıvılar, lastik, ekipman, yakıt); yardım malzemesi yüklenir (bağış ve stoktan); konvoy düzeni ve roller belirlenir; hareket. 6 Şubat 2023'te bu prosedür, depremi duyar duymaz başladı; akşamüzeri 18:00'de gelen yardımları alarak 10 araç yola çıktı ve sabah Sivas'taydı. Prosedür, refleks haline gelmiş bir hazırlıktır; kağıt üstünde değil, tatbikatla öğrenilir.

Gönüllü Olma Kontrol Listesi

1. e-Devlet AFAD Gönüllülük Sistemi kaydı yapıldı; alanlar ve beceriler işaretlendi mi?
2. Temel Afet Bilinci ve Afet Gönüllüsü Temel Eğitimi çevrim içi tamamlandı mı?
3. Alan modülleri (lojistik, iletişim, arama-kurtarma destek) alındı mı?
4. İl AFAD uygulamalı eğitimine katılım için duyurular takip ediliyor mu?
5. Temel ilk yardım eğitimi alındı mı?
6. Akredite dernek (AFGD Giresun Şubesi) üyelik süreci başlatıldı mı?
7. Araç ve ekipman envanteri kulüp listesine bildirildi mi?
8. Afet ekipman standardı (kurtarma, yakıt, su, gıda, barınma, iletişim) araçta hazır mı?
9. Aile afet planı ve çantası hazır mı?
10. Kulübün çağrı ve toplanma prosedürü biliniyor; iletişim listesi güncel mi?

Bu on madde tamamlandığında gönüllü, afet anında "ne yapmalıyım?" değil "nereye gidiyorum?" sorusunu sorar.

Eğitim Sonrası: Hazır Kalmak

Gönüllü eğitimi bir kez alınıp unutulacak bir şey değildir. Kulübün afet gönüllüleri, sezon boyunca hazırlığı canlı tutar: Yılda en az bir tatbikat ya da tazeleme eğitimi, ilk yardım sertifikasının süresinin takibi, araçtaki afet çantasının mevsimlik kontrolü (ilaç tarihleri, pil, su), telsiz ve iletişim listesinin güncelliği, il AFAD ve Kızılay irtibat kişilerinin bilinmesi, ailenin ve iş yerinin "çağrı gelirse gidebilirim" planından haberdar olması. Kulüp forumunda afet hazırlığı için ayrı bir başlık vardır; her gönüllü, kendi durumunu ve araç hazırlığını burada güncel tutar. Afet çağrısı geldiğinde kimin, hangi araçla, kaç saat içinde yola çıkabileceği bu listeden anında görülür. Hazır olmak, afetin ilk saatlerinde en değerli şeydir; bir ekibin bir saat erken varması, bir köyün bir gece daha soğukta kalmaması demektir.

Gönüllülüğün Bedeli ve Ödülü

Afet gönüllülüğü kolay değildir: Günler süren uykusuz çalışma, yakıt ve ekipman masrafı, iş ve aileden uzak kalma, gördüklerinin ağırlığı. Adıyaman'da, Çelikhan'da bir ailenin serasında yediğimiz yemek, onca acıya rağmen gösterilen misafirperverlik, hem en zor hem en değerli anımızdı. Gönüllülüğün ödülü, teşekkür ya da görünürlük değil; bir köye ulaşan su, bir aileye ulaşan çadır ve "geldiler" cümlesidir. Kulüp, gönüllü üyelerine görev sonrası dinlenme, ekipman yenileme ve gerektiğinde psikolojik destek konusunda yardımcı olur; afet, gönüllüyü de etkiler ve bunu konuşmak zayıflık değil, sürdürülebilirliktir.

Sık Sorulan Sorular

Off-road aracım olmadan gönüllü olabilir miyim? Evet; lojistik, iletişim, dağıtım ve psikososyal destek alanlarında araç şart değildir. Kulüp konvoyunda yolcu olarak da görev alınır.

Eğitimler ne kadar sürer? Temel çevrim içi eğitimler birkaç saat; uygulamalı eğitimler bir-iki gün; toplamda bir sezon içinde tamamlanır.

Afet anında kendim gidebilir miyim? Koordinasyonsuz gitmek önerilmez; kriz masasının görevlendirmesi ve akredite dernek üzerinden hareket, hem etkili hem güvenlidir.

Kulüp üyesi olmadan AFGD'ye katılabilir miyim? AFGD'nin kendi üyelik süreci vardır; kulüp üyeleri Giresun Şubesi üzerinden dahil olur.

Yaş ve sağlık koşulu var mı? 18 yaş üstü; sahada görev için fiziksel uygunluk; her alan için farklı gereklilikler.

Gönüllülük yolunda son bir söz: Eğitim ve belge, gönüllüyü yapar; ama gönüllüyü sürdüren şey, konvoyun içindeki dayanışmadır. Sel gecesi araçlarını il merkezine çeken yedi kişi, bunu bir prosedür olduğu için değil, yanlarındaki arkadaşın da geleceğini bildiği için yaptı. Kulüp, gönüllülüğü bireysel bir kahramanlık değil, ekip halinde bir alışkanlık olarak görür; ve alışkanlıklar, her ay yaylada kurulan konvoyda, her kampta yapılan çöp taramasında ve her tatbikatta sessizce inşa edilir. Afet geldiğinde ortaya çıkan şey, o alışkanlıkların toplamıdır.

Sonuç

AFAD gönüllüsü olmak dört adımdır: e-Devlet kaydı, çevrim içi temel eğitimler, uygulamalı eğitimler ve akredite dernek üyeliği. Off-road kulübü için gönüllülük, 4x4 kapasitesini ve konvoy disiplinini afet lojistiğine dönüştürmektir; ancak yalnızca eğitim, hazırlık ve koordinasyonla. Kulübümüzün 44 kayıtlı gönüllüsü, Giresun selinden Kahramanmaraş depremine kadar bu yolu yürüdü ve yürümeye devam ediyor. Siz de üye olun, forumun afet bölümünde kayıt ve eğitim rehberini okuyun, bir sonraki grup eğitimine katılın; afet geldiğinde hazır olun, çünkü afet, hazır olanı bekler.